Napolyon’u yenen Mekanik Türk aramızda

türkkk

Çatık kaşları, sert bakışı, bıyığı, kaftanı ve nargilesiyle heybetli bir Türk… Satranç masasında yıllarca Kraliçeler, İmparatorlar ve Başkanlarla karşılaştı. Her maçını tıklım tıklım dolu salonlarda oynadı. Gözler ünlü rakiplerden çok hep Türk’ün üzerindeydi. Çünkü herkes dünyanın ilk yapay zekaya sahip otomatlardan biri olan Mekanik Türk’ün yapacağı hamleleri daha çok merak ediyordu.

Mekanik Türk; Wolfgang von Kempelen isimli bir mekanik ustası tarafından 1769’da icat edildi. İlk olarak dönemin en güçlü kadınlarından olan Avusturya İmparotoriçesi Maria Therasa’ya sunuldu.

120 cm uzunluğunda, 105 cm genişliğinde ve 60 cm yüksekliğindeki otomat, karşısındakiyle satranç oynuyordu. Ünü o kadar yayılmıştı ki efsane bilim adamı Benjamin Franklin’e karşı satranç oynadı ve kazandı.

Yendiği ünlüler arasında ayrıca satranç ustalığı bilinen Napolyon Bonaparte ve bilgisayarın babası olarak kabul edilen Charles Babbage da vardı.

Mekanik Türk, 1854’te New York’tayken bir yangında kül oldu. Ama herkes, onun yapay zekasının arkasındaki sırrı merak ediyordu.

Dönemin en ünlü isimleri hakkında makaleler, kitaplar yazdı. Ancak Mekanik Türk’ün yapay zekaya sahip olmadığı ve aslında çok iyi bir ilüzyondan ibaret olduğu yıllar sonra anlaşıldı.

2-T17-R1-1780-2 E: Mechanical Turk / Engraving Technology Automata, robots, etc. - 'The Mechanical Turk'. - (Chess-playing automaton with a mechanical doll in Turkish dress, controlled by a chess player hidden inside the box). Engraving, coloured, circa 1780.

Makinenin mucidi Kempelen,  Mekanik Türk’ün içine çok başarılı bir satranç ustasını sokuyordu.

Kempelen her şovdan önce, Mekanik Türk’ün altındaki kutuyu izleyicilere gösteriyordu. Daha sonra da satranç ustası kimseye gözükmeden kutunun içine girip mum ışığında karşısındaki mat ediyordu.

Satranç tahtası mıknatıslıydı ve bir tane de kutunun içinde vardı. Sahnede bir hamle yapıldığında kutunun içinde aynısı gerçekleşiyordu.

Makinede karakterin bir Türk seçilmesi hakkında çeşitli rivayetler var. Bunlardan bir tanesine göre o dönem Türk ortaoyunları büyük ilgi gördüğü için sanatsal anlamda Türk figürü seçilmişti.

Bir başka teoriye göre Avrupa’daki ünlü isimlere satranç masasında Türkleri yenme zevki yaşatılmak istendi. Diğer bir tahmine göre de Türk’lerin ticaret veya fetihlerdeki kurnazlıklarına gönderme yapılmıştı. Yani “sahada yenemediği Türk’ü masada yen.”

amazon

Sadece 85 yıl şov yapabilen Mekanik Türk’ün ünü günümüze kadar ulaştı. Dünyaca ünlü alışveriş sitesi Amazon, Mekanik Türk’ten esinlenerek kurduğu bir sitemi kullanıyor. Sistem, yapay zeka ve bilgisayar verilerinin sınıflandıramadığı bilgiler konusunda kullanıcılara yardımcı olmayı hedefliyor. Mesela duyduğunuz bir şarkının kime ait olduğunu ya da fotoğrafını gördüğünüz bir yemeğin ismini merak ediyorsunuz. Amazon’un Mekanik Türk servisine girip merak ettiğiniz şeyi paylaşıyorsunuz. Servis çalışanları bilgisayarların yanıtlamakta zorlandığı bu gibi soruları sizin için cevaplıyor ve merakınızı gideriyor. Mekanik Türk için herkes çalışabiliyor. Amazon verdiğiniz doğru cevaplar için size cüzzi miktarda bir ödeme de yapıyor.

Mekanik Türk ayrıca şimdilerde yeniden dünyaya geri döndü. ABD’li illüzyon makineleri uzmanı John Gaughan, Mekanik Türk’ün birebir kopyasını yaptı. BBC’ye Türk replikası hakkında konuşan Gaughan, dönemin şartları düşünüldüğünde Mekanik Türk otomatının gerçek bir efsane olduğunu söyledi. Gaughan’a göre Mekanik Türk’ün gerçek yapay zekaya sahip olmasa da efsane olmasının nedeni ilüzyon harikası olması.

(Dünyanın Konuşmadıkları)

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s